Nhạc... sến!

Đông đảo người lao động ở miền Nam, nhất là miệt nông thôn đồng bằng sông Cửu Long, cho đến nay vẫn thích được nghe, được hát những giai điệu âm thanh, ý nghĩa lời nhạc sát thực với đời mình hơn. “Thức trọn đêm nay để nhớ thương em, anh nghe tình yêu nhắc nhở êm đềm - nhớ từng nụ cười ánh mắt, tóc em thơm giấc ngủ diệu hiền...”; “ước gì mình đừng ngăn cách, ước gì nhà mình chung vách, hai đứa mình thức trắng đêm nay...”. (Nhạc phẩm Nhớ Người Yêu – Vinh Sử). Bài hát này được xếp vào loại “sến”.

Xét về nghệ thuật trong nhạc sến cũng không phải là dễ, vì triết lý bình dân và tính nghệ thuật dân gian qua nhạc sến đã trình bày đầy đủ tâm thức phức tạp của giai điệu miền Nam - từ lòng người đôn hậu đến phong thổ hữu tình. Nghe Dạ Cổ Hoài Lang (Vũ Đức Sao Biển) với tiếng hát Hương Lan thì có thua gì nhạc giao hưởng phương tây mà Mozart, Chopin đã để lại cho đời. Nghe triết lý trong nhạc sến mà nghĩ kỹ thì sến chỗ nào? Nhạc sến hay mình sến? “Đường thương yêu đầy ải nhân gian, ai chưa qua chưa phải là người. Trong thói đời, cười ra nước mắt! Xưa trắng tay gọi nhau bằng hữu, giờ giàu sang quên kẻ tâm giao...” (Thói Đời – Trúc Phương). Có thể tóm lại là nội dung câu “Giàu đổi bạn, sang đổi vợ” triết lý xã hội đã sống thọ được ngàn năm trong văn chương truyền khẩu thì tính triết lý đâu phải nhỏ.

Giai điệu quê hương trong nhạc sến chẳng thua bất cứ một dòng nhạc quê hương nào trên thế giới. “Tôi ở ngoại ô, một căn nhà nhỏ... gần kề cuối xóm, có cô bạn thân sớm hôm lo sách đèn...” (Căn Nhà Ngoại Ô – Anh Bằng). Thơ mộng quá! Hữu tình quá chứ?! Đến “Con đường xưa em đi, vàng lên mái tóc thề, ngõ hồn dâng tái tê. Anh làm thơ vu quy, khách qua đường lắng nghe, chuyện tình ta đã ghi...” (Con Đường Xưa Em Đi – Châu Kỳ và Hồ Đình Phương) mang vần điệu dân ca nhuần nhuyễn. Thể loại này trong nhạc sến Việt Nam nhiều đến không tài nào nhớ hết.

Tuy nhạc sến không kén người hát người nghe nên đâu cũng có giai điệu mộc mạc, bình dân dễ hiểu của nhạc sến theo chân người bình dân. Mấy người tuổi trung niên ngồi bên nhau với xị rượu đế, cây đàn thùng, cặp muỗng ăn hột vịt lộn và một chiều mưa. Họ hát “Mình, ba đứa hôm nay gặp nhau... nâng ly cà phê, ngát mùi hương ngọt ngào. Chiều, thu về gió lạnh hoàng hôn, thấy tâm tư dạt dào...” (Ly Cà Phê Cuối Cùng – Lê Minh Bằng), ai nghe mà không khỏi nghẹn ngào cho một thời đất nước loạn ly. Với nhạc sến, âm nhạc Việt Nam cận đại có thêm một dòng nhạc phong phú, giàu chất quê hương, tình tự dân tộc và tình cảm lứa đôi mà từ bến xe ra cầu đò đều nghe được.

Trong sâu xa tâm hồn ai mà chả lắng đọng một câu hò, khúc hát, câu ca dao đậm đà phong thổ... “Từ bên này sông Tiền, qua bên kia sông Hậu, mang theo cây độc huyền, với điệu Lục Vân Tiên...” (Hương Rừng Cà Mau). Bởi vậy dẫu có bị ai đó lỡ miệng chê “sến” thì cũng đừng vội buồn, bởi “sến” như nhạc sến là một thứ hạnh phúc rất mực dân dã mà nhiều khi người ta xa xứ lâu ngày có lúc chợt chạnh lòng khi “Nhánh mù u, con bướm vàng không đậu - Câu ca từ thuở thơ dại ru sang - Sông quê, trường làng, con đò trên cát lở - Cũng vì em xa mà thành điệu nhớ não lòng...” (Sông Quê – Đynh Trầm Ca).