Kỳ án Trăng Nghẹn

(Bài cũ, dời nhà)

Cuộc họp bắt đầu lúc 15 giờ ngày 20-2-2010 tại số nhà 71/1A Lý Tự Trọng, TP Cần Thơ (trụ sở tạm của Liên hiệp các Hội VHNT TP.Cần Thơ). Ban Chung khảo: Ông Phạm Sĩ Sáu - Nhà thơ, Trưởng ban; ông Trịnh Bửu Hoài - Chủ tịch Liên hiệp Hội VHNT tỉnh An Giang, thành viên; bà Đinh Thị Thu Vân - Phó chủ tịch Hội VHNT Long An, thành viên.

Ban Tổ chức: Ông Phan Huy - Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT TP Cần Thơ, Trưởng ban; ông Nguyễn Khai Phong - Chủ tịch Hội Nhà văn TP Cần Thơ, Phó trưởng ban; ông Lê Xuân, Thư ký. Cùng tham dự có nhà văn Lê Văn Thảo - Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt  Nam .

Kết quả. Giải Nhất: Trăng nghẹn  (Hoài Tường Phong - Cần Thơ); giải Nhì: Sương hồ  (Lê Thanh My - An Giang), Đôi bờ  (Ngô Thị Thu Vân - Bến Tre); giải Ba:  Hình như (Phạm Nguyên Thạch - An Giang), Về nhà xưa uống rượu (Nguyễn Trung Nguyên - Cần Thơ), Thương nhớ đồng bằng (Thạch Thị Liễu - Hậu Giang); Giải Khuyến khích: Quê cũ bâng khuâng (Hà Ngọc Trảng - Vĩnh Long), Nơi tôi lớn lên (Hữu Nhân - Đồng Tháp), Thơ buồn ta viết vì em (Thanh Ngọc - Kiên Giang), Điều còn lại trên cánh đồng  (Đông Triều - An Giang), Nắng đã kêu chiều  (Lê Minh Tân - Vĩnh Long).

Cuộc họp kết thúc lúc 17 giờ ngày 20-2-2010. 

(Trích Biên bản họp chấm chung khảo thi thơ ĐBSCL)

Tổng hợp lại vụ này nghe chơi nè. Sau cuộc họp những thông tin về kết quả được đưa lên mạng và nảy sinh nhiều ý kiến về bài thơ đoạt giải nhất Trăng nghẹn. Chuyện bàn cãi xoay quanh vấn đề là bài thơ tuy có cảm xúc nhưng về nghệ thuật thì chỉ ở mức trung bình, chưa phản ánh đúng bản chất cuộc sống và con người ĐBSCL. Trong một bài viết về chuyện này, cũng có người nhận định: “Điều gây ra những cảm nhận (kể cả phản cảm), đánh giá, bình phẩm khác nhau là sự liên tưởng, gắn kết tác phẩm với thực tại một vùng đồng bằng có nhiều tiềm năng, vựa lúa, vựa thủy sản và trái cây của cả nước. Đã 35 năm sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, đã hơn 20 năm cả nước dồn sức cho sự nghiệp đổi mới, khách quan nhìn nhận thì vùng ĐBSCL đã nhiều đổi thay. Biết bao nhiêu tiền vốn của Nhà nước, biết bao chủ trương, chính sách, biết bao công sức của các nhà khoa học, nhà kinh tế và toàn Đảng, toàn dân đã đem lại hiệu quả diện mạo mới cho vùng đất giàu tiềm năng nhưng nghèo khó kéo dài này. Bây giờ, về vùng ĐBSCL người ta thấy nhiều đổi thay lớn: Những nhịp cầu và tuyến đường cao tốc mở ra; điện, đường, trường, trạm là “bốn cái khó” nay đã nhiều khởi sắc. Đô thị hóa và công nghiệp hóa đang tạo những cơ sở đổi đời cho người dân vùng đất này. Nhưng nói như vậy không có nghĩa biến bài thơ, một tác phẩm văn học trở thành bản báo cáo thành tích, có mặt mạnh, có mặt yếu. Càng không nên đòi hỏi bài thơ là bức tranh tổng quát đầy đủ một vùng đất đang được cả nước kỳ vọng, quan tâm. Nhìn nhận “Trăng nghẹn” là một bài thơ, phân tích nó theo cảm xúc mang tính văn học, không nên mong như một bài phản ảnh kinh tế - xã hội….”

+ Võ Đắc Danh và Nhà thơ Đỗ Trung Quân.

Nhà văn Võ Đắc Danh kể lại: Một sự cố lạ lùng chưa từng có đã xảy ra sau kết quả cuộc thi. Nhà thơ Phạm Sĩ Sáu - trưởng Ban Giám khảo cho hay có một số cơ quan thẩm quyền thành phố Cần Thơ đã yêu cầu Ban Giám khảo chọn lại bài khác để trao giải Nhất vì bài nầy u ám quá: "Trăng thì phải sáng, thậm chí rất trong sáng chớ không thể nào nghẹn được". Ban Giám khảo đã quyết định không chấm lại, cuối cùng họ quay sang tác giả - Nhà thơ Hoài Tường Phong cho biết, mấy ngày nay chủ tịch Hội Văn nghệ Cần Thơ yêu cầu ông làm đơn từ chối giải thưởng với lý do "Tôi không có gởi dự thi". Nhưng ông khẳng định rằng: "Tôi đã gởi dự thi", sau đó vị chủ tịch Hội Văn nghệ lại yêu cầu ông làm đơn xin từ chối giải thưởng với lý do: "Thơ tôi có nhiều câu chữ không phù hợp với tiêu chí cuộc thi". Nhưng ông Phong nói: "Đó là việc thẩm định của Ban Giám khảo"

Chiều ngày 3-03-2010, Ban thường vụ Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật thành phố Cần Thơ lại…họp và chính thức quyết định loại bỏ giải Nhất của bài thơ này. Giới văn nghệ dạo rày nhiều chuyện cười không nổi, post bài thơ đọc chơi.

TRĂNG NGHẸN

Mẹ sinh tôi vào một đêm rằm mưa gió ngày xưa,
Lúc chào đời đã lỡ hẹn cùng vầng trăng viên mãn.
Vùng tản cư hồi nầy ruộng hoang nhà trống,
Rước được bà mụ vườn, ngoại cực trần thân.

Tôi lớn trong quê mùa như cây tạp vườn hoang,
Bảy tuổi biết leo lưng trâu, không từng ngồi xe đạp.
Không biết lời bải buôi để mua lòng người khác,
Nên thua thiệt cả đời vì không thể dối lừa ai.

Ngơ ngác buổi ra thành, trước cuộc sống đua chen,
Mười năm sau chưa gội rửa cho mình thành dân chợ.
Lớp phèn hết bám chân, nhưng chất chân quê vẫn còn đó,
Tôi tranh thủ những tháng hè, thích về lại thăm quê.

Bè bạn theo đuôi trâu một thời, mơ ước nhìn tôi,
Tưởng tôi thoát kiếp ngài, nhởn nhơ hóa bướm.
Tôi nhìn vẻ hồn nhiên của đám bạn xưa thèm quá,
Cộng một chút phù hoa đâu thêm lớn tâm hồn.

Mỗi lần về quê bè bạn cũ lại vắng hơn,
Gái mười bảy đã lấy chồng, trai hai mươi đòi vợ.
Cô bạn xưa nách con ngang nhà mua chịu rượu,
Đôi mắt ướt một thời bẽn lẽn ngó bàn chân.

Xóm bên sông nhiều cô gái rời quê,
Về thăm nhà xênh xang lụa là hàng hiệu.
Vài căn nhà xây, đổi đời nhờ những đồng tiền báo hiếu,
Khởi sắc một vùng quê sao nghe có chút bùi ngùi.

Đồng bằng quê hương tôi nhiều cái nhất ngậm ngùi:
Sản lượng lúa nhiều, vùng cá ba sa lớn nhất,
Đầu tư văn hóa thấp và khó nghèo cũng nhất,
Và cũng dẫn đầu, những cô gái lấy chồng xa.

Chập tối buồn ra nhìn bến nước cô đơn,
Vầng trăng vừa lên đã bị mây mưa vần vũ.
Tôi chợt nhớ lần lỗi hẹn đầu đời, trăng cũ,
Vầng trăng nghẹn hoài, chưa tỏa sáng một vùng quê

Chuyện gây ồn ào trong giới mấy tuần nay, có người còn bức xúc dùm cho Hoài Tường Phong đến mức... chuyển bài thơ tự do sang thể song thất lục bát... cho dễ đọc.

VẦNG TRĂNG NGHÈN NGHẸN

Mẹ sinh tôi vào đêm mưa gió
Lúc chào đời chẳng có trăng thu
Tản cư vườn trống hoang vu
Cưả nhà tan tác chiụ nhiều khổ đau

Tôi lớn theo cỏ khô hoang dại
Trên lưng trâu bảy tuổi lầm than
Loanh quanh xó bếp nghèo hèn
Đồ chơi chẳng có tuổi xuân héo mòn

Tôi ngơ ngác đua chen thành thị
Mười năm sau bi lụy chân quê
Dật dờ khắp nẻo sơn khê
Đói ăn thiếu mặc lại về cố hương

Bạn bè tôi cũng cùng số kiếp
Tưởng đời tôi hoá kiếp nhả tơ
Mộng mơ thành bướm vi vu
Ngào ngờ cô quạnh phù du hão huyền

Mỗi lần về tâm hồn trống trải
Gái hay trai thân thế cầu toàn
Cô hàng xóm đã có con
Sang nhà mua rươu không tiền xin anh

Xóm bên sông trời xanh mây toả
Lắm cô về áo luạ xênh xang
Xây nhà báo hiếu rộn ràng
Mà nghe sao động tiếng lòng tái tê….

Đời tha hương ngậm ngùi rơi lệ
Đi làm dâu xứ sở người ta
Quê nhà sông cá ba sa
Luá nhiều sản lượng vẫn nghèo thế ư ?

Chập tối buồn sương sa bến nước
Bóng hoàng hôn thầm ước trăng lên
Mây mù vần vũ cô đơn
Vầng trăng nghèn nghẹn thủa con ra đời….

P/s: Tác giả Hoài Tường Phong quê ở huyện Cái Bè (Tiền Giang) nay thường trú tại số nhà 94A/17, đường Trần Quang Diệu, phường An Thới (Bình Thủy, Cần Thơ). Học tới đệ nhị, tương đương lớp 11 bây giờ, ông tham gia phong trào đấu tranh của học sinh, bị bắt bỏ tù hơn một năm. Ra tù, ông lên Sài Gòn kiếm sống. Thấy làm ăn ở Sài Gòn khó khăn, ông đưa vợ con về thành phố Cần Thơ. Nghề làm răng giả chỉ đủ sống tằn tiện qua ngày. Vợ ông bán ăn uống ở chợ. Ba đứa con thì hai lớn đã ra riêng, còn con gái út ở chung cùng buôn bán lặt vặt. Bài thơ như sự kể lại riêng tư đời thường của tác giả. Thực tế trong cuộc sống có nhiều cảnh đời còn bi đát, khổ đau, thất vọng hơn thế nhiều.